هوش مصنوعی برای نخستین بار ویروس‌های جدید طراحی کرد

پژوهشگران برای نخستین بار از هوش مصنوعی مولد برای طراحی ویروس‌های کاملا جدید استفاده کرده‌اند که می‌تواند مسیرهای تازه‌ای برای درمان عفونت‌های مقاوم به دارو ایجاد کند، اما هم‌زمان نگرانی‌های جدی درباره سوءاستفاده احتمالی از این فناوری را نیز افزایش داده است. این تحقیق توسط دانشمندان دانشگاه استنفورد و موسسه Arc Institute انجام شده و نتایج آن در مجله علمی Science منتشر شده است.

در این پژوهش، محققان از مدل‌های هوش مصنوعی Evo 1 و Evo 2 استفاده کردند؛ مدل‌هایی که مانند مدل‌های زبانی بزرگ، اما به‌جای متن، با توالی‌های ژنتیکی آموزش دیده‌اند. این سامانه‌ها توانستند توالی‌های ژنتیکی جدیدی برای ویروس‌ها تولید کنند که در طبیعت وجود نداشتند. محققان ابتدا صدها طرح ژنتیکی ایجادشده توسط هوش مصنوعی را بررسی کردند و پس از آزمایش‌های آزمایشگاهی، تعدادی از آن‌ها توانستند به ویروس‌های فعال تبدیل شوند.

این ویروس‌ها از نوع باکتریوفاژ هستند؛ یعنی ویروس‌هایی که باکتری‌ها را آلوده می‌کنند و برای انسان، حیوانات و گیاهان خطر مستقیم ندارند. تمرکز اصلی این تحقیق، استفاده از هوش مصنوعی برای توسعه روش‌های جدید درمانی، به‌ویژه در برابر عفونت‌های ناشی از باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک بوده است. پژوهشگران تلاش کردند ویروس‌هایی طراحی کنند که بتوانند باکتری E. coli را هدف قرار دهند.

از میان تعداد زیادی توالی طراحی‌شده، 16 ویروس مصنوعی توانستند در آزمایش‌های آزمایشگاهی عملکرد موفقی داشته باشند و برخی از آن‌ها حتی توانایی مقابله با سویه‌های مقاوم باکتریایی را نشان دادند. اگرچه ویروس‌های ساخته‌شده در این مطالعه برای آلوده کردن انسان طراحی نشده‌اند، اما کارشناسان امنیت زیستی هشدار می‌دهند که همین فناوری در آینده می‌تواند خطراتی به همراه داشته باشد.

توانایی مدل‌های هوش مصنوعی در طراحی توالی‌های ژنتیکی جدید، این نگرانی را ایجاد کرده است که در صورت استفاده نادرست، فناوری مشابه بتواند برای توسعه عوامل بیماری‌زا یا سلاح‌های زیستی مورد سوءاستفاده قرار گیرد. متخصصان تاکید می‌کنند که چارچوب‌های نظارتی زیست‌امنیتی باید هم‌زمان با پیشرفت این فناوری‌ها توسعه پیدا کنند. با وجود اهمیت این دستاورد، پژوهشگران تاکید دارند که هوش مصنوعی به‌تنهایی قادر به ساخت یک عامل بیماری‌زای پیچیده انسانی نیست.

ویروس‌هایی که انسان را آلوده می‌کنند ساختار بسیار پیچیده‌تری دارند و طراحی، تولید و آزمایش آن‌ها به دانش، تجهیزات و کنترل‌های گسترده نیاز دارد. همچنین در این تحقیق، محدودیت‌های ایمنی مختلفی اعمال شده و داده‌های مربوط به ویروس‌های خطرناک انسانی در فرایند آموزش مدل مورد استفاده قرار نگرفته‌اند. این پژوهش نشان می‌دهد هوش مصنوعی می‌تواند به ابزاری قدرتمند در حوزه زیست‌شناسی تبدیل شود؛ از طراحی دارو و درمان‌های جدید گرفته تا توسعه روش‌های مقابله با بیماری‌های مقاوم.

با این حال، مانند بسیاری از فناوری‌های قدرتمند، استفاده از هوش مصنوعی در زیست‌شناسی یک فناوری دوگانه محسوب می‌شود؛ یعنی می‌تواند هم برای اهداف پزشکی و علمی مفید باشد و هم در صورت نبود نظارت کافی، خطراتی ایجاد کند.