1

اگر به‌دنبال افزایش قدرت گرافیکی لپ‌تاپ خود هستید، اما به‌دلیل قیمت‌های بالای قطعات و حافظه رم تمایلی به تعویض دستگاه ندارید، eGPU می‌تواند گزینه‌ای قابل‌توجه باشد. eGPU در واقع یک پردازنده گرافیکی خارجی است که معمولاً از یک کارت گرافیک دسکتاپ داخل محفظه‌ای تشکیل می‌شود و از طریق Thunderbolt یا USB4 به لپ‌تاپ یا کنسول دستی گیمینگ سازگار متصل می‌شود. این تجهیزات می‌توانند بخش پردازش گرافیکی را بر عهده بگیرند و به دستگاه‌های باریک‌تر و ضعیف‌تر اجازه دهند هنگام اتصال eGPU بازی‌های سنگین‌تری را اجرا کنند؛ بااین‌حال، محدودیت‌های متعددی وجود دارد.

پردازنده گرافیکی مورد استفاده به‌صورت eGPU معمولاً از طریق Thunderbolt عملکرد پایین‌تری نسبت به زمانی دارد که مستقیماً داخل یک کامپیوتر دسکتاپ نصب شده باشد. از طرف دیگر، محفظه‌ای که کارت گرافیک را در خود جای می‌دهد صدها دلار قیمت دارد و برخی دستگاه‌ها، از جمله Macهای مجهز به Apple Silicon، اصلاً نمی‌توانند از eGPU برای اجرای بازی استفاده کنند. با این حال، وضعیت سخت‌افزارهای eGPU اکنون بهتر از چند سال گذشته است. Razer در ژوئیه 2025 خط تولید eGPU خود را با یک داک Thunderbolt 5 احیا کرد و Framework نیز در حال توسعه کیت eGPU برای Laptop 16 است.

eGPU چه مقدار از عملکرد را از دست می‌دهد؟

یک درگاه Thunderbolt 4 پهنای باند 40 گیگابیت‌برثانیه دارد و طبق مشخصات اینتل، 32 گیگابیت‌برثانیه از این ظرفیت به انتقال داده‌های PCIe اختصاص می‌یابد. این مقدار تنها یک‌هشتم پهنای باندی است که یک درگاه PCIe 4.0 x16 در کامپیوتر دسکتاپ ارائه می‌کند. البته بیشتر پردازش‌هایی که کارت گرافیک داخل محفظه eGPU انجام می‌دهد، هرگز از کابل Thunderbolt عبور نمی‌کنند. بافت‌ها و Shaderها یک‌بار در VRAM بارگذاری می‌شوند و همان‌جا باقی می‌مانند؛ بنابراین کابل عمدتاً زمانی تحت فشار قرار می‌گیرد که بازی Assetهای جدیدی را بارگذاری کند یا فریم‌های نهایی را برای نمایشگر ارسال کند.

وب‌سایت بررسی لپ‌تاپ Notebookcheck در سال 2021 یک محفظه مجهز به RTX 2080 Ti را آزمایش کرد و در مقایسه با یک کامپیوتر دسکتاپ، کاهش عملکردی بین 7 تا 32 درصد را به ثبت رساند. این اختلاف هنگام اجرای بازی با وضوح 4K روی یک نمایشگر خارجی به محدوده تک‌رقمی کاهش پیدا کرد؛ اما زمانی که تصویر روی نمایشگر خود لپ‌تاپ رندر می‌شود، عملکرد پایین‌تر است، زیرا فریم‌های نهایی باید دوباره از همان کابل عبور کنند.

در آزمایش دیگری، PC Gamer کارت‌های RTX 4070 Ti و RTX 4090 را از طریق Thunderbolt، OCuLink و PCIe دسکتاپ مقایسه کرد. RTX 4070 Ti در بسیاری از آزمایش‌های 1440p هنگام استفاده از Thunderbolt حدود ۲۵ درصد کندتر از OCuLink بود و در عین حال 1 درصد Low پایین‌تر و Stutter بیشتری داشت. PC Gamer همچنین اعلام کرد که ارتقا از RTX 4070 Ti به RTX 4090 هنگام استفاده از Thunderbolt و OCuLink، در مقایسه با سیستم دسکتاپ، افزایش عملکرد کمتری ایجاد می‌کند.

بنابراین هرچه کارت گرافیک سریع‌تر باشد، محدودیت ایجادشده توسط کابل Thunderbolt بیشتر خودش را نشان می‌دهد و در نتیجه یک GPU میان‌رده می‌تواند انتخاب منطقی‌تری برای محفظه eGPU باشد. Thunderbolt 5 پهنای باند اتصال 80 گیگابیت‌برثانیه‌ای ارائه می‌دهد، اما Core X V2 شرکت Razer با قیمت 350 دلار، کارت گرافیک را از طریق PCIe 4.0 x4 متصل می‌کند که به‌صورت تئوری 64 گیگابیت‌برثانیه پهنای باند دارد. در نتیجه، یک کارت گرافیک x16 به‌جای 16 خط PCIe که در یک درگاه مناسب دسکتاپ در اختیار دارد، تنها از چهار خط استفاده می‌کند.

هزینه و سازگاری

Core X V2 تنها شامل محفظه eGPU است و منبع تغذیه، درگاه‌های USB یا Ethernet ندارد. بنابراین باید یک پاور ATX جداگانه تهیه کنید. ریزر همچنین تجهیزات I/O موردنیاز را به‌صورت جداگانه در قالب یک داک Thunderbolt 5 عرضه می‌کند که قیمت نسخه Mercury آن از 390 دلار آغاز می‌شود. اگر قیمت کارت گرافیک را نیز به این مجموعه اضافه کنید، خرید تمام این قطعات دیگر چندان منطقی به نظر نمی‌رسد؛ زیرا با همین هزینه می‌توان یک سیستم گیمینگ اقتصادی تهیه کرد.

در چنین سیستمی دست‌کم محدودیت پهنای باند اتصال خارجی را نیز نخواهید داشت. لپ‌تاپ‌های مجهز به Thunderbolt 5 نیز خارج از مدل‌های گیمینگ رده‌بالا و ایستگاه‌های کاری قابل‌حمل هنوز چندان فراگیر نیستند. بنابراین اگر محفظه eGPU را به یک لپ‌تاپ سازگار با Thunderbolt 4 متصل کنید، پهنای باند اتصال صرف‌نظر از قابلیت‌های محفظه، به 40 گیگابیت‌برثانیه محدود خواهد شد. OCuLink تا حد زیادی این محدودیت Thunderbolt را دور می‌زند، زیرا PCIe خام را مستقیماً از طریق کابل منتقل می‌کند.

Framework نیز از همین روش استفاده می‌کند. کیت OCuLink Dev Kit این شرکت روی Laptop 16 یک اتصال PCIe هشت‌خطی ارائه می‌دهد که حداکثر پهنای باند آن به 128 گیگابیت‌برثانیه می‌رسد. البته در این روش بخشی از راحتی Thunderbolt را از دست می‌دهید، زیرا OCuLink برق موردنیاز دستگاه میزبان را تأمین نمی‌کند و برخلاف محفظه‌های Thunderbolt، قابلیت Plug-and-Play و اتصال یک‌کابله را در اختیار شما نمی‌گذارد.

اپل نیز در سال 2020 و هم‌زمان با کنار گذاشتن پردازنده‌های اینتل، پشتیبانی از eGPU را متوقف کرد. از آن زمان تاکنون هیچ نسخه‌ای از macOS این قابلیت را برای شتاب‌دهی گرافیکی بازنگردانده است. با این حال، اپل اوایل سال جاری TinyGPU را تأیید کرد؛ این ابزار یک Driver Extension از پروژه tinygrad است که امکان استفاده از کارت‌های گرافیک جدیدتر AMD و Nvidia را از طریق Thunderbolt یا USB4 فراهم می‌کند.

TinyGPU صرفاً برای بارهای کاری هوش مصنوعی طراحی شده و به‌دلیل نداشتن خروجی تصویر، برای اجرای بازی کاربردی ندارد. در مجموع، eGPUها می‌توانند راهی برای افزایش قدرت گرافیکی لپ‌تاپ یا دستگاه‌های قابل‌حمل باشند، اما هزینه محفظه، محدودیت پهنای باند، افت عملکرد و مشکلات سازگاری باعث می‌شوند این راهکار برای بسیاری از کاربران در مقایسه با خرید یک سیستم گیمینگ اقتصادی، انتخاب ساده‌ای نباشد.